تا به سر منزل عنقا
نظري كوتاه به كتاب مجموعه مقالات"از منزل كفر تا به دين"محمد جعفر محمد زاده
[پدرام پاكآئين]
نقل از: روزنامه ایران سه شنبه ۱۴ اردیبهشت
هركس ز ديار آشنايي است ميداند كه فايده مجموعه ساختن از مقالاتي كه بر محور نقد و نظر بر ادب فارسي گرد آمدهاند، علاوه بر پرهيز از خشكي تحقيق صرف، اشتمال بر ظرايف سودمندي است كه در كتابهاي تحقيق و تذكره كمتر ميتوان يافت. خاصه آن كه وسعت قلمرو آن گونه آثار گاه مجال تحقيق در جزئيات را تنگ ميكند و راه را بر نكتهسنجيهاي اهل ذوق ميبندد؛ حال آن كه فشردهنويسي و پرهيز از درازنفسيهاي بيحاصل در شرح آثار ادبا اين امكان را براي نويسنده فراهم ميآورد تا با اغتنام فرصت مخاطب، به ساحتي نامكشوف از يك اثر قدم گذارد و همه تلاش خود را در كشف و بازنمود همان ساحت نويافته مصروف دارد. كتابهاي نيمخورده و نيمخوانده از دردسرهاي آشناي اهل كتاب است كه انتشار مجموعههاي مقالات گزيده و كوتاه از راههاي علاج آن به شمار ميرود؛ چه، مخاطب، مقالاتي را كه با طبع و ذوق و نياز وي سازگار افتد، خواهد خواند و از ساير مطالب درخواهد گذشت.
كتابخوانان به طور كلي به دو دسته عمده تقسيم ميشوند: «ژرفارو» و «پهنارو». ژرفاروها به كم و گزيده خواندن علاقه دارند و وحدتگرا هستند. پهناروها به بيشتر و گسترده خواندن و شيوه دايرةالمعارفي علاقه دارند و كثرتگرا هستند، هركدام از اين دو گروه،دلايل عديدهاي در دفاع از سيره خود دارند؛ اما نگارنده كه به امر بينالامرين عقيده دارد، بر آن است كه بهتر است هر كتابخواني، به ويژه در حوزه ادبيات، پيش از آن كه به دانشي عام در اين حوزه دست يابد، پهنارو باشد و هرچه برايش دندانگير است، بخواند؛ ولي از آن پس بر مبناي تجربه مطالعاتي كه تا آن زمان مياندوزد، ژرفارو شود. از جمله فوايد مجموعه مقالات ادبي آن است كه مسير مخاطبان كثرتگرا را هموار ميكند ديگر آن كه بخشها يا فصلهايي را كه به علاقه، تخصص يا گمشده حقيقي ما مربوط ميشود، به سرعت و سهولت در اختيارمان ميگذارد و ما را از تتبع در آثار فراوان بينياز ميكند.
«از منزل كفر تا به دين» مجموعهاي از تأملات محمدجعفر محمدزاده در ادب فارسي است كه با يك مقدمه و در چهار فصل از سوي انتشارات «ابرون» (با همكاري احياي كتاب) و در شمارگان 3000 نسخه زيور طبع يافته است.
فصل نخست كه با كتاب همنام است ، پژوهشي است در آنچه خيام از قرآن كريم، احاديث و مجموعه معارف اسلامي به ميراث يافته است. در اين مقاله ، فارغ از بحث كفر و الحاد يا اسلام و اعتقاد خيام، او را شاعري مييابيم كه همچون اغلب شاعران و نويسندگان پارسيگوي مسلمان ازمضامين ديني در مؤلفههاي اصلي تفكر خود بويژه مرگ آگاهي، اغتنام وقت و رستخيز باوري به قرآن كريم و احاديث معصومين(ع) وامدار است.
بخش دوم كتاب، مشتمل بر تأملاتي چند در اشعار حافظ است كه در قالب شش مقاله جداگانه سامان يافته است. مقالات اين فصل در هر دو وجه صورت و معناي شعر خواجه شيراز نگارش يافتهاند و مطالعه آنها مدخلي است براي ورود به گلشن جادويي شعر حافظ و انس با شبكه درهم تافته زبان و ظرايف لفظي او كه اوج پختگي زبان شعر فارسي در پايان قرن هشتم- و بعد- است.
بخش سوم كتاب به 4 مقاله مجزا درباره شاهنامه فردوسي اختصاص دارد كه در نخستين آن از تكوين حماسه بلند نام حكيم توس و بررسي تطبيقي شاهنامه با غرر ثعالبي و در سه گفتار ديگر از نوروز در شاهنامه، شرح فرزندكشي رستم و زندگاني و مرگ باربد، خنياگر ايراني سخن رفته است.
واپسين بخش كتاب نيز مقالهاي است كه بررسي زبان طنز مثنوي و رويكرد مولوي به نقيضهگويي را در پارهاي از تمثيلات اين اثر ارجمند پي گرفته است. آنچه در پي ميآيد، مروري جداگانه برهريك از فصول «از منزل كفر تا به دين» است
وب نوشته هایی درباره فرهنگ و اجتماع